• Ogłoszenia

    • Ona89

      Zmiana Adresu   18.01.2018

      Witajcie. Nasze forum zjawiskaparanormalne.pl zmienia adres na : www.paranormalne.com.pl Zapraszamy!
Inari

Istoty duchowe w mitologii fińskiej

6 postów w tym temacie

Nie jestem do końca pewna czy to właściwy dział na ten temat, ewentualnie proszę moderatorów o "przeniesienie go". Tekst pisałam jakiś czas temu na potrzeby bloga, który niegdyś prowadziłam (obecnie nie istnieje). Materiały do tekstu czerpałam z książki Martti Haavio "Mitologia fińska", a także kilku stron interentowych (głównie zagracznicznych) do których adresów już niestety nie pamiętam.

Haltija (haltia)* jest duchem przedstawianym w różnych postaciach: gnoma, elfa, człowieka (często widmowego), lub uważany za istotę która nie posiada materialnej postaci. Ogólnie rzecz biorąc haltia maja za zadanie chronienie kogoś, bądź czegoś. Jest bowiem wiele rodzajów haltia-natura ma własne haltija( na przykład haltija wody i haltija lasu), a nawet cmentarz- väki Kalman ("lud śmierci"). *. Istnieją także haltia gospodarstwa- odpowiedniki słowiańskich domowników, dworowych i gumienników (o nich też powiem), ale na razie zajmiemy się haltia człowieka.

W przypadku ludzi haltija są odpowiednikami chrześcijańskich aniołów stróżów- dosłownie tłumaczy się ich jako „strażnicy”. „opiekunowie”. Mawiano: „Człowiek ma takie haltia jakim jest sam”, „Haltia u żyjących ludzi porusza się i ma taki sam wygląd jak ten człowiek”, „Wielki człowiek ma wielkie haltia, mały małe”, „Duch człowieka żyjącego idzie przed nim, tego zaś, który ma umrzeć, z tyłu”. W niektórych regionach nazywano je varjohaltia (strażnik- cień) lub haramu (widmo). Niektórzy badacze określa się halia jako sobowtóra człowieka, który jest do niego podobny i ukazuje się innym zanim ten przybędzie na dane miejsce, czasem hałasem zwiastując nadejście właściciela. Istnieje także powiedzenie: „Skoro to nie byłeś ty sam to było to twoje haltia”. Duchy te przybywały do bliskich komuś osób by poinformować ich o jego śmierci. Istotę haltia uznawano także za odpowiednika chrześcijańskiego anioła stróża.

Haltia można było także stracić, istniało na to kilka sposobów. Jednym ze sposobów był np. ogromny strach, stąd też o tchórzliwym człowieku mawiano: „Haltiainen z niego uszedł”. Haltia można było tracić np. podczas długiej i ciężkiej choroby haltia uciekało z człowieka, czy też po śmierci haltia zupełnie uchodziło z człowieka. Ba, istniał nawet sposób przywłaszczenia sobie haltia zmarłej osoby!

Innym sposobem na stratę swego duchowego stróża było ukradzenie go przez kogoś np. złośliwego, zaklinacza/ szamana, jakiegoś złośliwego bytu nadprzyrodzonego, a nawet przez zmarłych.

To właśnie przez wzgląd na posiadanie władzy nad haltia szamani i zaklinacze, posiadali wysoki status społeczny w danym społeczeństwie fińskim. Potrafili oni przyzwać ( a nawet odebrać) czyjegoś haltia lub za pomocą swojego np. uleczyć kogoś; podporządkować sobie najróżniejsze duchy by je wygnać lub za ich pomocą uleczyć kogoś, czy też wejść do zaświatów i powrócić z nich (często to robili by odzyskać z nich czyjeś utracone haltia).

Väki

Rodzaj haltia, podzielone na tzw. ludy (wspomniane: lud śmierci, lud drzew…) Jednakże, väki nie są wyłącznie tłumaczeni jako „lud”, lecz także jako „magiczne moce”.

Magiczna wiedza i moc väki jest wykorzystywana by powodować, lub leczyć choroby. Polega to na przeciwieństwie jakie tworzą między sobą moce, konkretnych haltija. Dla przykładu: jeżeli ktoś zachoruje na skutek pływania w rzece, to znaczy, że owa dolegliwość została spowodowana przez väki wody, które przyczepiły się do człowieka. Wtedy należy poprosić väki ognia by uleczyły danego człowieka (ogień, wiadomo przeciwieństwo wody), w tym celu wysyłało się człowieka do sauny by tam się wygrzał.

Inny przykład, tym razem związany z prośba. Skoro moc väki wody wiąże się z nią, to możemy poprosić je pomoc przy połowach.

Jeszcze inny: skoro jak wspomniałam väki różnych „środowisk” mogły kolidować ze sobą to możliwe było wykorzystanie väki wody, by ugasić pożar lasy wywołany przez väki ognia.

Wybrane rodzaje väki:

• Väki lasu ( väki metsän) ich panem jest Tapio- król lasu. Swymi magicznymi mocami chronią las.

• Väki wody ( väki veden) ich panem jest Lahti- król morza. Väki wody posiadaja moc nad żywiołem wody, dzięki której mogą min. przynosić choroby lub uleczać

• Väki kobiety ( väki naisen)- opiekunowie kobiet, pomagający min. w kobiecych dolegliwościach.

• Väki śmierci ( väki kalman) czyli duchy zmarłych, ale także istoty nadprzyrodzone które swoją moc przeciw żyjącym ludziom. .

• Väki ognia: ( väki tulen) władcy niszczącej siły ognia, ale i nad ciepłym, uzdrawiającym powietrzem w saunie.

• Väki góra ( väki vuoren) opiekunowie wzgórz i dużych kamieni.

• Väki drzew ( väki puun) niczym hamadriady w greckiej mitologii, te haltia opiekowały się konkretnymi drzewami, ale i także nad drewnem jako materiałem. Np. gdy ból wywołany uderzeniem drewnianym przedmiotem zsyłały właśnie te väki.

• Väki żelaza ( väki raudan) oni byli tak naprawdę sprawcami ran zadanych żelazną bronią, lecz także leczyli obrażenia od tego typu broni.

Luonto

Według starych wierzeń fińskich, każdy człowiek miał swego ducha opiekuńczego, kierownika dzięki pomocy którego udawały się mu wszystkie zamysły i przedsięwzięcia. Pochodzić one miały z miejsca zwanego lovi. Gdy człowiek potrzebował jego pomocy, obojętnie w jakiej sytuacji, czy powodu zawsze mógł go przyzwać. Wiele było wariantów przywołań owego luonto, ale ja mogę przytoczyć oto takie:

Wypowiadane np. przed polowaniem, czy innym przedsięwzięciem:

„Wstań, luontonen, z lovi,

Spod kamienia błyśnij, oko,

Spod głazu wyjdź, lico w płamach,

Spod sosny wynajdź, mój duchu!

Nałóż palącą koszulę itd.”

Wypowiadane przez czarownika, podczas misterium uzdrawiania:

„Wstań, luontonen, z lovi, sznyty, z głębokiego miejsca spod choiny, haltiain.

Wstań, moje luonto, z lovi, siwiejące zza choiny. Daj mi haltia.

Wstań teraz z lovi, luonto, haltii, spod igliwia sosny, syntyi, z głębokiej ziemi, luonta ojca, luonta matki, mój luontoin- do góry.

Wstań teraz, luonto moje, z lovi haltia moje spod choiny, spod choiny w czapce na głowie, spod kamienia w rękawicach, odganiaj ode mnie wroga, pędź ode mnie zawistników”

(tłum. Jerzy Litwiniuk)

Wspomnieć jeszcze należy, że z wiary w luonto bierze się określenie „ihmisen luonto”- „natura człowieka” tłumaczona także jako Jaźń jednostki. Wychodząc z tego założenia każdy człowiek posiada inną naturę: jeden słabą, drugi dobrą, trzeci trudną, a o czarownikach mawiano, że czarownik posiadł „zapalną naturę”/ „taka naturę, która z miejsca może odpłacić za złe”.

Synyty (syntyset) wywodzące się zapewne od słów: „syntyä”- „rodzić się” lub „syntyloitsut” –„zaklęcia narodzinowe”. Uważane były za istoty nadprzyrodzone, pomniejszych bogów do których można było zanosić prośby o szczęście i błogosławieństwo. Niemniej jednak ich pochodzenie tłumaczy się zaświatami- są to zatem zmarli, najczęściej przodkowie. Mówi się o nich także, że to właśnie oni prowadzą świeżo przybyłego zmarłego po krainie umarłych- Tuoneli.

Etiäinen

W fińskim folklorze, Etiäinen jest duchem wysłanym przez szamana albo przez osobę w wielkim strapieniu. Pojawia się wedle życzenia szamana, albo gdy znajdzie osobę, z którą nadawca ma najsilniejszą więź emocjonalną. Duch ten jest w stanie komunikować się, ale nigdy nie robi tego z powodu jakiejś błahostki.

Etiäinen oznacza także wizję, bądź polegające na tym, że ktoś widzi, bądź słyszy członka rodziny lub gościa. Owo pojawienie się poprzedza zazwyczaj przybycie danej osoby do której owy duch się upodabnia. Etiäinen zawsze wygląda i zachowuje się tak jak osoba, której przybycie on poprzedza.

Wiara w etiäinen'a jest wspólna zarówno dla fińskich, jak i lapońskich wierzeń oraz tradycji, z tym że u tych drugich wiara w owego ducha uważana jest za coś oczywistego, niepodważalnego.

* Słowo haltija (lub też haltia) odnosi się także i bywa tłumaczone jako elfy, w tolkienowskiej definicji tychże istot :)

Udostępnij tego posta


Odnośnik do posta
Udostępnij na stronach

Nie odniosę się do samych wierzeń, bo to dla mnie jest bardzo egzotyczny temat.

Dobrze jest poznać inne mitologie, bo to zawsze poszerza nasze horyzonty :) .

Udostępnij tego posta


Odnośnik do posta
Udostępnij na stronach

Cieszę się, że temat spotkał się z zainteresowaniem :) Aby faktycznie przybliżyć użytkownikom forum mitologię fińską, mogę spróbować pokusić się o napisanie tematu, który mógłby stanowić jej "mini kompendium", i faktycznie wówczas kultura ta wydałaby się bliższa i być może bardziej zrozumiała :)

Udostępnij tego posta


Odnośnik do posta
Udostępnij na stronach

Finlandia geograficznie jest niedaleko, ale jej wierzenia i mitologia, to już ginie gdzieś w pomrokach.

Zawsze przyda się takie opracowanie. Nawet jak w temacie nie ma odpowiedzi, to użytkownicy czytają :) .

Udostępnij tego posta


Odnośnik do posta
Udostępnij na stronach

Dobrze, zatem postaram się coś takiego przygotować. Faktycznie kultura Finlandii nie jest w Polsce zbyt popularna - przykład tego taki, że jedyne jak na razie fińskiej mitologii ukazało się raptem w latach 70-tych.... Czasem jedynie można doszukać się jakiegoś wydania Kalevali, czy artykułu odnośnie (raczej współczesnej) Finlandii.

Jeśli chodzi o udokumentowane opowieści z mitologii Finów to nie ocalało ich zbyt wiele (niestety, aczkolwiek podobnie sytuacja ma się z dawną mitologią słowiańską). Echa dawnych wierzeń fińskich pobrzmiewają we wspomnianej przeze mnie Kalevali, oraz w materiałach naukowych - niestety w Polsce niedostępnych. Wiele też elementów dawnych wierzeń Finowie dzielą z Lapończykami - nie zaś z pozostałymi Skandynawami, których przodkami byli Wikingowie. Bowiem choć Finowie zamieszkują Skandynawię nie są ludami nordyckimi, lecz ugrofińskimi - i choć część starożytnych germańskich bogów została "przemycona" na grunt wierzeń fińskich, to jednak są to zupełnie inne mitologie :)

Udostępnij tego posta


Odnośnik do posta
Udostępnij na stronach

Jak widać duchów dużo, więc twórcy wiary byli nieco nawiedzeni. Jednak w parę bym z miłą chęcią uwierzyła.

I w tej mitologii widać typowo ludzką mentalność do wytłumaczania sobie zwykłych zjawisk jakimiś nadprzyrodzonymi istotami.

Udostępnij tego posta


Odnośnik do posta
Udostępnij na stronach

Żeby dodać komentarz, musisz założyć konto lub zalogować się

Tylko zarejestrowani użytkownicy mogą dodawać komentarze

Dodaj konto

Załóż nowe konto. To bardzo proste!


Zarejestruj nowe konto

Zaloguj się

Posiadasz już konto? Zaloguj się tutaj.


Zaloguj się teraz